POLNOCNO WSCHODNIA BRAZYLIA

Jest to najdawniej kolonizowana część Brazylii.

Stany Ilość km kw
w tysiącach
Ludność w 1935 r
w tysiącach
Alagoas28,51205
Bahia522,34203
Ceara148,61652
Maranhao346,21168
Parahyba55,91367
Pernambuco99,22950
Piauhy245,6862
Rio Grando do Norte52,4764
Segripe21,5552
1520,214 692

Południowo wschodnia Brazylia stanowi około 18% obszaru Brazylii i w 1930 roku posiadała około 35% jej ludności. Jest to' część Brazylii, która przez długi czas reprezentowała wobec swej metropolii, Portugalii, i wobec świata tę kolonię.

W 1935 roku przeciętna gęstość zaludnienia tego kraju dochodziła do 10 mieszkańców na km kw, lecz w poszczególnych jego częściach zachodziły znaczne różnice. Najgęściej zaludniony Alagoas w 1920 roku liczył 34 mieszkańców na kilometr kw. Pernambuco 22, Sergipe 22, Parahyba 17, natomiast Maranhao 2,5, Piauhy 2,5. Jeden z najstarszych stanów brazylijskich Bahia 6,3, Obszar poszczególnych stanów jest bardzo różny. Bahia ma obszar zbliżony do obszaru Rzeszy niemieckiej w 1936 roku. Maranhao do obszaru Polski 1938 roku, Alagoas do obszaru Belgii. Lecz właściwie nie z europejskimi krajami należy porównywać stany północno wschodniej Brazylii, ale z afrykańskimi, tropikalnymi i pod tropikalnymi krajami, które obecnie są współzawodnikami Brazylii w produkcji towarów kolonialnych, oraz bawełny. Pod względem gęstości zaludnienia północna Brazylia przewyższa wiele krajów tropikalnych.

Klimat północnej Brazylii rozpościerającej się od 5.20 stopnia szerokości geograficznej, należy do klimatów gorących:

Miejscowość Szerokość
geograficzna
Wysokość nad
p. morza
Śr. roczna
temperatura
Opady
Quixeramobim520727,3591
Pernambuco83026,12356
Bahia423024,82021

Mamy tu klimat bardzo odpowiedni dla plantacji trzciny cukrowej, kawy, kakao, bananów i w bardziej suchych miejscowościach bawełny, lecz jest to klimat ciężki, osłabiający białego człowieka. W bardziej wilgotnej miejscowości tego kraju klimat sprzyja malarii i innym chorobom tropikalnym. Kraj posiada urozmaicony poziom i na wyższym poziomie klimat jest odpowiedni tak dla białego człowieka, jak i niektórych gatunków zwierzęcych przywiezionych z Europy. Owce na przykład hodują się tylko na wyżynach. Aklimatyzacja roślin europejskich i afrykańskich nastąpiła w tym kraju, obfitującym w ogromną ilość gatunków roślinnych, pomyślnie.

Łańcuch gór ciągnący się z północy na południe u wybrzeża Atlantyku o 5 km od morza, oddala się coraz bardziej od niego, na południu do 150 km. Część nadmorska jest wilgotna i błotnista, oddzielona od niego górami, ma klimat suchy, przy czym opady wypadają wyłącznie na cztery miesiące letnie, tj. od grudnia do kwietnia. Lata o zmniejszonej ilości opadów wywołują nieurodzaje. Wiele miejscowości kraju wymaga sztucznego zraszania. Gdy Dolina Amazonki, z wyjątkiem większych miast i bardzo nielicznych miejscowości sprawia wrażenie pierwotnego kraju jeszcze nietkniętego kulturą, północ to wschodnie stany Brazylii (z wyjątkiem Stanu Maranhao o dwóch mieszkańcach na kilometrze i będącym przejściowym co do kultury między północno wschodnimi stanami a Doliną Amazonki), posiadają znaczne plantacje trzciny cukrowej, bawełny, kawy, kakao. Jest to wynik pracy szeregu pokoleń, pracy przeszło czterech wieków. W 1500 roku została odkryta Brazylia przez Portugalczyków, którzy w owe czasy odkrywali i kolonizowali wiele krajów zaoceanowych. Brazylia oczarowała nadzwyczajnie przybyszów błękitem swego nieba, jaskrawą zielenią swych roślin, obfitością nieznanych gatunków, czerwonością swej gleby zawierającej pierwiastki żelaza. "Jeżeli gdziekolwiek na świecie jest raj, to znajduje się on tu w pobliżu - pisał Aminco Vespacio w sto lat po odkryciu Brazylii. Lecz z początku kolonizacja Brazylii napotykała na wielkie trudności. Portugalia posiadała już wiele obszarów osadniczych, ale ludności miała mało. Liczba dorosłych mężczyzn nie przekraczała 300.000 ludzi. Złoto było głównym magnesem przyciągającym ludność do nieznanych krajów. W Brazylii nie odkryto wówczas jeszcze złota. Nastąpiło to zaledwo w 1700 roku. Brazylia nie znała ani pszenicy, ani kukurydzy, ani owsa i jęczmienia, nie znała naszych zwierząt domowych, krów, koni, owiec i świń. Wszystko to trzeba było przywieźć, przeflancować z Europy. Wszelkie narzędzia pługi, brony, sierpy, kosy, piły, siekiery, gwoździe itd. trzeba było przywieźć z Europy a podróż trwała kilka miesięcy. Jedynym bogactwem, które od początku było eksploatowane, stanowiło czerwone drzewo, a wkrótce i tytoń, roślina amerykańska, której palenie przyjęli bardzo prędko europejczycy. Trzciny cukrowej Brazylia nie znała. Roślina ta została sprowadzona z Afryki, uległa aklimatyzacji bardzo prędko i stała się wkrótce głównym bogactwem Brazylii. Europa i Afryka dostarczyły Brazylii nowych roślin, ważnych dla spożycia i kultury, jak kawa, kakao. Potrzeba było jak najwięcej ludzi dla wykorzystania rozległych terenów kraju. Rząd portugalski wyznaczył głównego zarządcę, którego siedzibą było Pernambuco. Kraj został podzielony na kapitaństwa. Kapitan organizował olbrzymi okręg, rozdawał ziemię na zasadach lenno feudalnych, stąd powstała wielka własność Brazylii do dziś dnia odgrywająca tam dużą rolę w gospodarce, kulturze i polityce kraju. Lecz potrzebni byli pracownicy. Oczyszczono więzienia portugalskie, wysyłano do Brazylii różnych przestępców. Potrzeba było kobiet, wysyłano prostytutki, lecz tym trudno było zaludnić kraj. Próbowano do przymusowej pracy wdrożyć Indianina czerwonoskórego. Stał on na niskim poziomie, żył głównie łowiectwem, gdzieniegdzie tylko uprawia niektóre rośliny brazylijskie, z których kartofle otrzymały prawo obywatelstwa i rozpleniły się w Europie. Indianina trudno było zmusić do pracy. Umierał pod batami, umierał z wycieńczenia, a nie dawał wydajnej pracy. Rozpoczęło się sprowadzanie murzynów z Ameryki, o czym już wspominaliśmy, pisząc o Dolinie Amazonkit lecz nie w Dolinie Amazonki a w północno wschodniej Brazylii znalazła się główna liczba murzynów.

W 1549 roku przybyli do Brazylii Jezuici pod kierunkiem Jezuity Botego. Był to zakon niedawno założony, bo w 1540 roku. Pełny zapału i energii, pragnący zorganizować świat na zasadach katolickich. Jezuici w Brazylii to pierwszy pierwiastek ideowy; zaważył on na historii gospodarczej i w ogóle kultury Brazylii, wpłynął na rasowy skład jej ludności. Gdy w krajach reformowanych, a przede wszystkim w Stanach Zjednoczonych nie było niemal mieszańców, sekciarze amerykańscy ulegający wpływom starego Testamentu, opowieściom tępienia innych narodów przez "naród wybrany" niweczyli bezlitośnie czerwonoskórych i dopiero gdy pozostała ich nieznaczna ilość otoczyli ich ochroną udzielając im odpowiedni teren. Jezuici brazylijscy próbowali roztoczyć swą opiekę nad tubylcami, potępiali nieludzkie z nimi obchodzenie się przybyszów z Europy, często przestępców kryminalnych i rozpoczęli propagandę chrześcijaństwa wśród czerwonoskórych, zachęcając ich do pracy. Lecz wkrótce przekonali się, że z pokoleniem ówczesnym, uprawiającym ludożerstwo nie da się poradzić. Postawili więc na następne pokolenie, na mieszańców, zachęcając mężczyzn Europejczyków do związków z Indiankami. Dlatego Brazylia zwłaszcza północna posiada olbrzymi procent mieszańców. Brazylijczycy podają liczbę białych czystej krwi na 52% Reszta stanowią mieszańcy, murzyni i Indianie. Tych ostatnich jest zaledwo 2%. Czystej krwi murzynów stanowi 10% ludności. W północno wschodnich stanach mieszka dwie trzecie murzynów, biali stanowią mniejszość. Stosunek do murzynów jest lepszy niż w Stanach Zjednoczonych. Jednak krew murzyńską w żyłach uważa się za gorszą od krwi czerwonoskórych. Patriotyzm brazylijski nawiązuje do tradycji tubylców.

Otóż mieszańcy i murzyni znoszą daleko lepiej klimat północno wschodniej Brazylii i są bardziej odporni na choroby tropikalne niż biały człowiek. Emigracja europejska niechętnie osiedla się w północno wschodnich stanach. Tam na plantacjach cukru kakao i bawełny z trudnością współzawodniczyłaby z murzynami, musiałaby ograniczać mocno swą stopę życiową. Szerokie masy północno wschodniej Brazylii źle się odżywiają i to przyczynia się do rozpowszechnienia gruźlicy. Przez długi czas trzcina cukrowa była głównym produktem Brazylii. Trzcina cukrowa nie wymaga zachodu. Niema przy niej tyle pracy co przy buraku cukrowym. Rozrasta się, nacina się jej sok, z którego wyrabia się cukier. Do czasu, w którym nastąpił rozwój cukrowej plantacji w Brazylii do słodzenia używany był miód. Ze względów smakowych i odżywczych cukier bardzo prędko wszedł w użycie w Europie, a Brazylia była głównym jego dostawcą. Podczas wojen Napoleońskich, blokady, powstał w Europie współzawodnik trzciny cukrowej, mianowicie burak cukrowy. Cukrownictwo buraczane zajmuje w gospodarce Europy bardzo poważną pozycję: jest produktem rynku wewnętrznego, burak nie wycieńcza gleby, uprawa buraków przedłuża sezon rolniczy, dając lepsze wykorzystanie siły roboczej w gospodarstwie: wytłoki buraczane mają duże znaczenie dla hodowli bydła. Rzecz jest naturalna, że państwa europejskie otoczyły opieką produkcję cukru buraczanego i broniły się taryfami celnymi od cukru zaoceanowego. Podczas pierwszej wojny światowej, cukier trzcinowy odegrał się, wobec osłabienia produkcji rolnej europejskiej, przeniknął znów w większej ilości na rynek europejski, zwłaszcza na rynek krajów, które same nie produkowały cukru, jak np. Anglia W produkcji cukru trzcinowego wzięły wybitny udział kolonie tropikalne, lecz jeszcze znaczniejszy Kuba i Filipiny zasilane obficie kapitałem amerykańskim. W ostatnich latach przed drugą wojną światową produkcja cukru trzcinowego wahała się od 16.18 milionów ton, produkcja zaś Brazylii od 900 tysięcy do miliona ton, tj, od 5,6% produkcji światowej (produkcja zaś Kuby przekraczała 3 miliony ton, produkcja Filipin, a także produkcja Hawajów dochodziła do poziomu produkcji brazylijskiej).

Stan Pernambuco, ojczyzna produkcji trzcinowej brazylijskiej i zajmujący pierwsze miejsce w Brazylii pod względem produkcji cukru, wszczął akcje o obronę produkcji cukrowej brazylijskiej. Z jego inicjatywy powstał instytut obrony cukru /w 1926 roku/. W 1928 roku wypracowany został plan obrony produkcji cukru i alkoholu w Brazylii. Został powołany do życia Komitet Centralny Cukrownictwa i Alkoholu z siedzibą w Rio de Janeiro. Uzyskano zwolnienie od podatków eksportowanego cukru i znaczne kredyty dla cukrownictwa brazylijskiego.

Roczna produkcja cukru północno wschodniej Brazylii w tonach.

Maranhao2 000
Ceara2 500
Rio Grando do Norte10 000
Parahyba21 900
Alegoas 86 000
Sergipe33 000
Bahia 48 000
Pernambuco186 000

Północna Brazylia produkcją cukru przewyższa Centralno Wschodnią Brazylię, tę najbogatszą i najbardziej uprzemysłowioną część państwa brazylijskiego. Tylko Minas Geraes z produkcją przeszło 100 tysięcy ton cukru zajmuje drugie miejsce po Pernambuco. Trzcina cukrowa wymaga klimatu gorącego i dosyć wilgotnego, znaczna zaś część północno wschód, niej Brazylii ma klimat suchy, który nadaje się bardziej do produkcji bawełny.

Bawełna w Europie zwyciężyła len w przemyśle tkackim i w wielu wypadkach współzawodniczy z wełną stała się produktem masowego użycia. Otóż produkcja bawełny powstała w Brazylii podczas pierwszego jej kryzysu cukrowego w początkach 19go stulecia. Dziś plantacje bawełniane w ogóle w północnej Brazylii w szczególności odgrywają pierwszorzędną rolę.

Do produktów zajmujących dziś pierwsze miejsce w gospodarce Brazylii należy kawa. Jakkolwiek plantacje kawy obecnie w środkowo wschodniej Brazylii przewyższają znacznie plantacje północno wschodnie, jednak północno wschodnia Brazylia posiada 9,5% ogółu drzew kawowych Brazylii, przy czym stare stany brazylijskie jak Bahia j Pernambuco w plantacjach kawowych północnej Brazylii zajmują pierwsze miejsce.

Plantacje Drzewa Procentowy udział
Pernambuco50 00055 000 0002,3%
Bahia65 00071 200 0003%
Ceara15 20024 300 0001,1%

W pozostałych stanach północno wschodniej Brazylii udział procentowy nie dochodzi do jednego procentu.

Produkcja północno wschodniej Brazylii, produkcja kakao, bananów j owoców zwłaszcza pomarańcz, odgrywa wybitną rolę.

Zboża jadalne północna Brazylia produkuje dla własnego wyżywienia i to w niedostatecznej ilości. Ilość hektarów zajętych pod produkcję zbóż jest mniejszą od ilości hektarów pod roślinami przemysłowymi, wśród których góruje bawełna^ i pod roślinami tropikalnymi. jak kawa, kakao, a mianowicie:

pod zbożem271 000 ha
pod roślinami przemysłowymi283 300 ha
pod roślinami tropikalnymi356 800 ha

Tylko nieznaczny procent obszarów w północno wschodniej Brazylii znajduje się pod kulturą zbóż, roślin przemysłowych i tropikalno jadalnych, procent ten w znacznej mierze odpowiada gęstości zaludnienia poszczególnych stanów, co ilustruje następująca tablica:

Stany Gęstość zaludnienia
w 1920 roku na km kw
Procent Gruntów
pod kulturą
Alagoas3424
Sergipe2232
Bahia6,319
Parahzba1717
Rio Grande do Norte1011,5
Ceara8,912
Pernambuce228
Piauhy2,88
Maranhao2,56

Otóż związek między gęstością zaludnienia i procentem uprawnych gruntów jest zrozumiały. Na przeszkodzie wyzyskowi sił produkcyjnych kraju stoi jego rzadkie zaludnienie.

W gęściej zaludnionych stanach północno wschodniej Brazylii hodowla odgrywa rolę podrzędną. Natomiast w stanach rzadziej zaludnionych o mniejszym procencie gruntów uprawnych, hodowla występuje na pierwsze miejsce w gospodarce.

Ilość żywego inwentarza w północnych stanach przedstawiała się w 1920 roku jak następuję:

w tysiącach sztuk
Stany bydło rogate owcekozy nierogacizna
Alegoas378,4194,2219,186,8
Bahia2698,1954,61419,7784,1
Ceara580393,5530,7186,7
Maranhao834,548120,7171,7
Parahyba444,9279,1545,999,2
Pernambuco745,2419,8855,6226,2
Piahy1044,7807,5301,3208,4
Rio Grande do Norto318,2116,1216,330,3
Sergipe311,3126,7132,351,8
7355,32759,54341,61845,2

Gospodarka hodowlana jest prowadzona prymitywnie. Inwentarz żywy jest tylko ochraniany od dzikich zwierząt, korzysta, z paszy podnożnej, z wyjątkiem nierogacizny, która jest tuczona kukurydzą. Owce i kozy hodują się na terenach wyniosłych. Gospodarka hodowlana dostarcza sporej ilości mięsa, które jako suszone mięso lub konserwy mięsne idzie na eksport do Europy. Skóry też przekraczają wielokrotnie potrzeby miejscowego przemysłu skórzanego i są przedmiotem eksportu.

Przemysł w północno wschodniej Brazylii nie doszedł do znacznego rozwoju; jest oparty, o główne miejscowe surowce, jak trzcina cukrowa, wyroby bawełniane i skórzanej oraz tytoń. Poza tym przetwory owocowe i przemysł pomocniczy dla dwóch głównych gałęzi przemysłowych, cukrownictwa i przemysłu bawełnianego.

Produkcja cukru w 1939 roku wynosiła 382,4 tys. ton, w czym połowa przypadała na produkcję w Pernambuco, następnie szła produkcja Alagoas, Bahii, Sergipe stanów bardziej zaludnionych, najmniejsza Maranhao. Produkty przemysłu bawełnianego w 1939 roku oceniano na 155 milionów kontos. Perambuco zajmuje też pierwsze miejsce w produkcji bawełnianej. Cała produkcja przemysłowa na głowę mieszkańca w północno wschodnich stanach przedstawia-się następująco:

Stany w milrejsach w dolarach
Maranhao180,9
Piauhy130,7
Bahia221,1
Pernambuco422,1
Ceara180,9
Rio Grande de Norte271,4
Alagoas412
Segripe3,90,2

Jeżeli porównamy tę tabelę z naszą tabelą procentu uprawnych gruntów i gęstości zaludnienia, to zobaczymy, że one wykazują ścisły związek gęstości zaludnienia, ilości uprawnych gruntów i produkcji przemysłowej. Kraj ma zbyt mało ludności dla wyzyskania swego obszaru, swych bogactw naturalnych. Do tego należałoby dodać, że ma zbyt słabo rozwiniętą sieć komunikacyjną. Wprawdzie korzysta z szeregu rzek, z których San Francisco należy do największych rzek na kuli ziemskiej, mając 2900 km. długości, z Parałyby, oraz szeregu mniejszych rzek spławnych.

Kolei żelaznych kraj posiada bardzo niewiele, od 4-14 km. w poszczególnych stanach na km kwadratowy:

Alagoas4
Bahia4
Parahyba9
Piauhy8
Ceara 8
Rio Grande do Norte 8
Pernambuco 11
Sergipe 14

Kraj głównie korzysta z linii magistralnej, idącej od północy ku południowi. Jakkolwiek kraj nie ściąga obecnie imigracji, jednak ludność jego od 1920 roku do 1936 roku znacznie wzrosła i procent wzrostu ludności jest jakby wskaźnikiem postępu gospodarczego północno wschodniej Brazylii.

Alagoas4
Bahia4
Ceara 8
Maranhao 8
Parahyba9
Pernambuco 11
Piauhy8
Sergipe 14